Andijk | APB | Andijker Nieuws Net

Fotorealistische herinterpretatie ‘Gezicht op Andijk’ – een gestolen Westfries landschap van Henrik Savrij

In de collectie van het Westfries Museum in Hoorn hing ooit een bescheiden maar sfeervol schilderij: Gezicht op Andijk van Henrik (Hendrik/Henri) Savrij, rond 1900. Het is een olieverfschilderij van 51 × 37 cm (inventarisnummer 11383), een liggend landschap dat precies past in de Hollandse traditie van weidelandschappen met vee.

Het schilderij

We zien een uitgestrekte groene weide onder een wolkige lucht. Verspreide koeien en schapen grazen rustig, een enkel figuurtje loopt over een smal pad dat naar de horizon leidt. Op de achtergrond doemt het dorp Andijk op: een cluster rode daken, een paar boerderijen en centraal de kerktoren met spitse spits. Het is een typisch Westfries dorpsgezicht – open, landelijk en vredig – zoals het er rond 1900 uitzag, vóór de grote landbouwhervormingen en de latere uitbreidingen.

De RKD (Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis) noteert het werk als Gezicht op Andijk, 19e eeuw, toegeschreven aan Hendrik Savrij (1823–1907) of diens zoon Henri (Hendrik Martinus Frederik George Savrij, 1871–1942). Het is gesigneerd “H. Savry” linksonder. De museumcatalogus spreekt van olieverf op doek; de RKD noteert paneel. Hoe dan ook: het is een karakteristiek voorbeeld van de latere romantische en realistische landschapstraditie waarin Hollandse veeschilders uitblinkten.

De schilder

De familie Savrij was geworteld in Haarlem. Hendrik Savrij de Oudere was een bekende veeschilder die de 17e-eeuwse traditie van Paulus Potter en Albert Cuyp voortzette: zorgvuldig gemodelleerde koeien in zonnige of bewolkte weiden. Zijn zoon Henri volgde in zijn voetsporen en specialiseerde zich eveneens in landschappen met vee, bossen en duinen. Hij was autodidact, lid van Arti et Amicitiae en werkte vooral in Haarlem. Of het schilderij van vader of zoon is, is niet helemaal zeker – de toeschrijving blijft “Hendrik of Henri” – maar de stijl en het onderwerp passen naadloos in de familieproductie.

Andijk

Andijk (“aan de dijk”) ligt in West-Friesland, tegenwoordig in de gemeente Medemblik, direct aan het IJsselmeer. Het dorp ontstond als lintbebouwing langs de dijk en bestond lange tijd uit verspreide buurtschappen. Rond 1900 was het vooral een agrarische gemeenschap met vruchtbare kleigrond, veeteelt en tuinbouw. De kerktoren die op het schilderij zo prominent aanwezig is, vormde het herkenningspunt van het dorp. Het werk is daarmee niet alleen een artistiek landschap, maar ook een topografisch document van een verdwijnende Westfriese wereld.

De kunstroof van 2005

Het schilderij behoorde tot de collectie van het Westfries Museum (oorspronkelijk inventaris A 185, later 11383). In de nacht van 9 op 10 januari 2005 werd het museum beroofd. Daders schakelden de beveiliging uit, één van hen liet zich insluiten en er werden 24 schilderijen (vooral 17e- en 18e-eeuwse werken) en tientallen stukken zilver meegenomen. Gezicht op Andijk was een van de gestolen werken.

Sindsdien is het schilderij zoek. Een aantal van de gestolen stukken doken later op in Oekraïne en Polen (zes werken zijn inmiddels terug), maar Savrijs Gezicht op Andijk behoort nog altijd tot de vermiste stukken. Het museum houdt hoop dat ook dit bescheiden maar karakteristieke Westfriese landschap ooit weer terugkeert.

Arthur Brand is de bekendste Nederlandse kunstdetective, die wereldwijd bekendheid kreeg door het opsporen van gestolen meesterwerken. Hij speelde onder meer een belangrijke rol bij het traceren van schilderijen die in 2005 uit het Westfries Museum waren gestolen.

Het wordt aangenomen dat het schilderij nog in Oekraïne is, maar Arthur Brand zei al eerder tegen Gerrit van Keulen van de redactie van Andijker Nieuwsnet en Dorpsraad Andijk dat zolang de oorlog in dat land duurt, er geen mogelijkheid is om ter plaatse onderzoek te doen. “We moeten volharden in het doel om ooit dit schilderij weer naar Nederland te halen, want het is voor Andijk een belangrijk schilderij omdat het de situatie weergeeft van het kleine dorp aan de eeuwenoude Westfriese Omringdijk. Zodra die gelegenheid er weer is, dan trekken we weer aan de bel bij Arthur Brand,” aldus Van Keulen, die ook de fotorealistische herinterpretatie maakte van het schilderij (zie foto).

Betekenis

Gezicht op Andijk is geen groot meesterwerk in de nationale canon, maar precies daardoor zo aantrekkelijk. Het is een eerlijke, sfeervolle weergave van het Hollandse platteland rond 1900: de stilte van de weide, het vertrouwde silhouet van het dorp, de alledaagse aanwezigheid van vee en mensen. Het past in een lange traditie van Nederlandse landschapsschilderkunst en is tegelijk een stille getuige van een lokale geschiedenis die door de kunstroof abrupt werd onderbroken.

Zolang het schilderij vermist blijft, leeft het voort in de documentatie van het Westfries Museum, in de RKD-bestanden en in de herinnering van wie het ooit in Hoorn heeft gezien. Een klein Westfries landschap met een groot verhaal.

De standplaats van de schilder

Van Keulen gaat ervan uit dat het pad op het schilderij het huidige Singerspad is en dat het op de een of andere manier aansluiting had op een pad langs de sloot de Kleingouw. “We weten hoe hoog de kerktoren is en met hulp van trigonometrie kunnen we de relatieve afstand bepalen. Het is relatief omdat kunstschilders ook de artistieke vrijheid hebben om hun werk naar eigen inzicht aan te passen, waardoor we niet zeker kunnen weten waar de exacte plaats is vanwaar Hendrik Savrij met zijn ezel heeft gestaan. Maar aan de hand van de wijze waarop Savrij de huizen en de Buurtjeskerk heeft afgebeeld, komen we tot de conclusie dat hij in het weiland heeft gestaan ten noorden van de Kleingouw en ten zuiden van het Visserspad (de noord-zuidas) en tussen het kruispunt van de Kadijkweg en de Notaris Steenpoortestraat (zie kaartje). Daarmee ontstaat een min of meer vierkant gebied van waaruit hij Het Buurtje zag en schilderde”, aldus Van Keulen.

Filed under: Andijk, Hendrik Savrij |